अर्ध

Hindi

Etymology

Borrowed from Sanskrit अर्ध (ardha).

Doublet of आधा (ādhā), a tadbhava.

Pronunciation

  • IPA(key): /əɾd̪ʱ/

Adjective

अर्ध • (ardh)

  1. (literary, formal, in compounds) half
    Synonym: आधा (ādhā)

Alternative forms

  • अर्द्ध (arddh)

Derived terms

Nepali

Etymology

Borrowed from Sanskrit अर्ध (ardha).

Adjective

अर्ध • (ardha)

  1. half

Sanskrit

Pronunciation

Etymology 1

From Proto-Indo-Aryan *Hárdʰas, from Proto-Indo-Iranian *Hárdʰas. Compare Avestan 𐬀𐬭𐬆𐬜𐬀‎ (arəδa).

Adjective

अर्ध • (ardhá)

  1. half, halved, forming a half

Inflection

Masculine a-stem declension of अर्ध
Nom. sg. अर्धः (ardhaḥ)
Gen. sg. अर्धस्य (ardhasya)
Singular Dual Plural
Nominative अर्धः (ardhaḥ) अर्धौ (ardhau) अर्धाः (ardhāḥ)
Vocative अर्ध (ardha) अर्धौ (ardhau) अर्धाः (ardhāḥ)
Accusative अर्धम् (ardham) अर्धौ (ardhau) अर्धान् (ardhān)
Instrumental अर्धेन (ardhena) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धैः (ardhaiḥ)
Dative अर्धाय (ardhāya) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धेभ्यः (ardhebhyaḥ)
Ablative अर्धात् (ardhāt) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धेभ्यः (ardhebhyaḥ)
Genitive अर्धस्य (ardhasya) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धानाम् (ardhānām)
Locative अर्धे (ardhe) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धेषु (ardheṣu)
Feminine ā-stem declension of अर्ध
Nom. sg. अर्धा (ardhā)
Gen. sg. अर्धायाः (ardhāyāḥ)
Singular Dual Plural
Nominative अर्धा (ardhā) अर्धे (ardhe) अर्धाः (ardhāḥ)
Vocative अर्धे (ardhe) अर्धे (ardhe) अर्धाः (ardhāḥ)
Accusative अर्धाम् (ardhām) अर्धे (ardhe) अर्धाः (ardhāḥ)
Instrumental अर्धया (ardhayā) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धाभिः (ardhābhiḥ)
Dative अर्धायै (ardhāyai) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धाभ्यः (ardhābhyaḥ)
Ablative अर्धायाः (ardhāyāḥ) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धाभ्यः (ardhābhyaḥ)
Genitive अर्धायाः (ardhāyāḥ) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धानाम् (ardhānām)
Locative अर्धायाम् (ardhāyām) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धासु (ardhāsu)
Neuter a-stem declension of अर्ध
Nom. sg. अर्धम् (ardham)
Gen. sg. अर्धस्य (ardhasya)
Singular Dual Plural
Nominative अर्धम् (ardham) अर्धे (ardhe) अर्धानि (ardhāni)
Vocative अर्ध (ardha) अर्धे (ardhe) अर्धानि (ardhāni)
Accusative अर्धम् (ardham) अर्धे (ardhe) अर्धानि (ardhāni)
Instrumental अर्धेन (ardhena) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धैः (ardhaiḥ)
Dative अर्धाय (ardhāya) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धेभ्यः (ardhebhyaḥ)
Ablative अर्धात् (ardhāt) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धेभ्यः (ardhebhyaḥ)
Genitive अर्धस्य (ardhasya) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धानाम् (ardhānām)
Locative अर्धे (ardhe) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धेषु (ardheṣu)

Noun

अर्ध • (ardhá) m

  1. the half

Inflection

Masculine a-stem declension of अर्ध
Nom. sg. अर्धः (ardhaḥ)
Gen. sg. अर्धस्य (ardhasya)
Singular Dual Plural
Nominative अर्धः (ardhaḥ) अर्धौ (ardhau) अर्धाः (ardhāḥ)
Vocative अर्ध (ardha) अर्धौ (ardhau) अर्धाः (ardhāḥ)
Accusative अर्धम् (ardham) अर्धौ (ardhau) अर्धान् (ardhān)
Instrumental अर्धेन (ardhena) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धैः (ardhaiḥ)
Dative अर्धाय (ardhāya) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धेभ्यः (ardhebhyaḥ)
Ablative अर्धात् (ardhāt) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धेभ्यः (ardhebhyaḥ)
Genitive अर्धस्य (ardhasya) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धानाम् (ardhānām)
Locative अर्धे (ardhe) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धेषु (ardheṣu)

Noun

अर्ध • (ardhá) n

  1. the half
    • c. 1700 BCE – 1200 BCE, Ṛgveda 6.30.1
      भूय इद्वावृधे वीर्यायँ एको अजुर्यो दयते वसूनि ।
      प्र रिरिचे दिव इन्द्रः पृथिव्या अर्धमिदस्य प्रति रोदसी उभे ॥
      bhūya idvāvṛdhe vīryāyam̐ eko ajuryo dayate vasūni .
      pra ririce diva indraḥ pṛthivyā ardhamidasya prati rodasī ubhe .
      INDRA hath waxed yet more for hero prowess, alone, Eternal, he bestoweth treasures.
      Indra transcendeth both the worlds in greatness: one half of him equalleth earth and heaven.
  2. one part of two
  3. a part, party
  4. (in the locative) in the middle

Etymology 2

From Proto-Indo-Aryan *Hárdʰas, from Proto-Indo-Iranian *Hárdʰas. Compare Avestan 𐬀𐬭𐬆𐬜𐬀‎ (arəδa).

Noun

अर्ध • (árdha) n (Vedic)

  1. side, part
  2. place, region, country

Inflection

Neuter a-stem declension of अर्ध
Nom. sg. अर्धम् (ardham)
Gen. sg. अर्धस्य (ardhasya)
Singular Dual Plural
Nominative अर्धम् (ardham) अर्धे (ardhe) अर्धानि (ardhāni)
Vocative अर्ध (ardha) अर्धे (ardhe) अर्धानि (ardhāni)
Accusative अर्धम् (ardham) अर्धे (ardhe) अर्धानि (ardhāni)
Instrumental अर्धेन (ardhena) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धैः (ardhaiḥ)
Dative अर्धाय (ardhāya) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धेभ्यः (ardhebhyaḥ)
Ablative अर्धात् (ardhāt) अर्धाभ्याम् (ardhābhyām) अर्धेभ्यः (ardhebhyaḥ)
Genitive अर्धस्य (ardhasya) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धानाम् (ardhānām)
Locative अर्धे (ardhe) अर्धयोः (ardhayoḥ) अर्धेषु (ardheṣu)

Descendants

  • Ardhamagadhi Prakrit:
    • Assamese: আধা (adha), আধ (adh)
    • Bengali: আধ (adh), আধা (adha)
    • Oriya: ଅଧ (ôdhô), ଅଧା (ôdha)
    • Sylheti: ꠀꠗꠣ (àdá)
  • Maharastri Prakrit:
    • Marathi: अर्धे (ardhe)
  • Pali: addha
  • Sauraseni Prakrit:
    • Old Gujarati: अरधउं
      • Gujarati: અર્ધું (ardhũ), અડધું (aḍadhũ)
      • Marwari: अरधौ (ardhau)
    • Hindi: आधा (ādhā, “half”)
    • Nepali: अध (adha)
    • Punjabi: ਅੱਧ (addha)
  • → Telugu: అర్ధము (ardhamu)

References

  • Sir Monier Monier-Williams (1898) A Sanskrit-English dictionary etymologically and philologically arranged with special reference to cognate Indo-European languages, Oxford: Clarendon Press, page 0091
This article is issued from Wiktionary. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.