संस्कृत

See also: संस्कृतं and संस्कृति

Hindi

Etymology

From Sanskrit संस्कृत (saṃskṛtá, “perfected, refined”).

Pronunciation

IPA^(key): /sənsk.ɾɪt̪/
Hindi (file)

Proper noun

संस्कृत • (sanskŕt) f (Urdu spelling سنسکرت‎)

Sanskrit language

Adjective

संस्कृत • (sanskŕt)

perfect, refined

Marathi

Etymology

From Sanskrit संस्कृत (saṃskṛtá, “perfected, refined”).

Proper noun

संस्कृत • (sanskṛt)

Sanskrit language

Nepali

Etymology

From Sanskrit संस्कृत (saṃskṛtá, “perfected, refined”).

Proper noun

संस्कृत • (sãskŕt)

Sanskrit

Sanskrit

FWOTD – 26 March 2017

Etymology

From सम्- (sam-, “together”) +‎ कृत (kṛta, “made, done”), from कृति (kṛti, “make, perform, do”). The first word is from Proto-Indo-European *somHós (“same”), and the second is from *kʷér-tis.

Pronunciation

(Vedic) IPA^(key): /s̪ɐ̃s̪.kr̩.t̪ɐ́/
(Classical) IPA^(key): /ˈs̪ɐ̃s̪.kr̩.t̪ɐ/

(Vedic) IPA^(key): /s̪ɐ̃́s̪.kr̩.t̪ɐ/
(Classical) IPA^(key): /ˈs̪ɐ̃s̪.kr̩.t̪ɐ/

Adjective

संस्कृत • (saṃ-skṛtá, sáṃ-skṛta)

put together, constructed, well or completely formed, perfected
- c. 200 CE, Lalitavistara Sūtra
made ready, prepared, completed, finished
- c. 1700 BCE – 1200 BCE, Ṛgveda
dressed, cooked (as food)
- c. 400 BCE, Mahābhārata
- c. 1000, Rāmāyaṇa
- c. 700 CE – 900 CE, Bhāgavata Purāṇa
purified, consecrated, sanctified, hallowed, initiated
- c. 700 BCE, Śatapatha Brāhmaṇa
refined, adorned, ornamented, polished, highly elaborated (especially applied to highly wrought speech, such as the Sanskrit language, as opposed to the vernaculars)
- c. 200 BCE – 200 CE, Manusmṛti
- c. 400 BCE, Mahābhārata

Declension

Masculine a-stem declension of संस्कृत
Nom. sg.	संस्कृतः (saṃskṛtaḥ)
Gen. sg.	संस्कृतस्य (saṃskṛtasya)
	Singular	Dual	Plural
Nominative	संस्कृतः (saṃskṛtaḥ)	संस्कृतौ (saṃskṛtau)	संस्कृताः (saṃskṛtāḥ)
Vocative	संस्कृत (saṃskṛta)	संस्कृतौ (saṃskṛtau)	संस्कृताः (saṃskṛtāḥ)
Accusative	संस्कृतम् (saṃskṛtam)	संस्कृतौ (saṃskṛtau)	संस्कृतान् (saṃskṛtān)
Instrumental	संस्कृतेन (saṃskṛtena)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतैः (saṃskṛtaiḥ)
Dative	संस्कृताय (saṃskṛtāya)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतेभ्यः (saṃskṛtebhyaḥ)
Ablative	संस्कृतात् (saṃskṛtāt)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतेभ्यः (saṃskṛtebhyaḥ)
Genitive	संस्कृतस्य (saṃskṛtasya)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतानाम् (saṃskṛtānām)
Locative	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतेषु (saṃskṛteṣu)

Feminine ā-stem declension of संस्कृत
Nom. sg.	संस्कृता (saṃskṛtā)
Gen. sg.	संस्कृतायाः (saṃskṛtāyāḥ)
	Singular	Dual	Plural
Nominative	संस्कृता (saṃskṛtā)	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृताः (saṃskṛtāḥ)
Vocative	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृताः (saṃskṛtāḥ)
Accusative	संस्कृताम् (saṃskṛtām)	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृताः (saṃskṛtāḥ)
Instrumental	संस्कृतया (saṃskṛtayā)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृताभिः (saṃskṛtābhiḥ)
Dative	संस्कृतायै (saṃskṛtāyai)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृताभ्यः (saṃskṛtābhyaḥ)
Ablative	संस्कृतायाः (saṃskṛtāyāḥ)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृताभ्यः (saṃskṛtābhyaḥ)
Genitive	संस्कृतायाः (saṃskṛtāyāḥ)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतानाम् (saṃskṛtānām)
Locative	संस्कृतायाम् (saṃskṛtāyām)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतासु (saṃskṛtāsu)

Neuter a-stem declension of संस्कृत
Nom. sg.	संस्कृतम् (saṃskṛtam)
Gen. sg.	संस्कृतस्य (saṃskṛtasya)
	Singular	Dual	Plural
Nominative	संस्कृतम् (saṃskṛtam)	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतानि (saṃskṛtāni)
Vocative	संस्कृत (saṃskṛta)	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतानि (saṃskṛtāni)
Accusative	संस्कृतम् (saṃskṛtam)	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतानि (saṃskṛtāni)
Instrumental	संस्कृतेन (saṃskṛtena)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतैः (saṃskṛtaiḥ)
Dative	संस्कृताय (saṃskṛtāya)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतेभ्यः (saṃskṛtebhyaḥ)
Ablative	संस्कृतात् (saṃskṛtāt)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतेभ्यः (saṃskṛtebhyaḥ)
Genitive	संस्कृतस्य (saṃskṛtasya)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतानाम् (saṃskṛtānām)
Locative	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतेषु (saṃskṛteṣu)

Noun

संस्कृत • (saṃ-skṛtá) m

a man of one of the three classes who has been sanctified by the purificatory rites
learned man
a word formed according to accurate rules, a regular derivation

Declension

Masculine a-stem declension of संस्कृत
Nom. sg.	संस्कृतः (saṃskṛtaḥ)
Gen. sg.	संस्कृतस्य (saṃskṛtasya)
	Singular	Dual	Plural
Nominative	संस्कृतः (saṃskṛtaḥ)	संस्कृतौ (saṃskṛtau)	संस्कृताः (saṃskṛtāḥ)
Vocative	संस्कृत (saṃskṛta)	संस्कृतौ (saṃskṛtau)	संस्कृताः (saṃskṛtāḥ)
Accusative	संस्कृतम् (saṃskṛtam)	संस्कृतौ (saṃskṛtau)	संस्कृतान् (saṃskṛtān)
Instrumental	संस्कृतेन (saṃskṛtena)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतैः (saṃskṛtaiḥ)
Dative	संस्कृताय (saṃskṛtāya)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतेभ्यः (saṃskṛtebhyaḥ)
Ablative	संस्कृतात् (saṃskṛtāt)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतेभ्यः (saṃskṛtebhyaḥ)
Genitive	संस्कृतस्य (saṃskṛtasya)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतानाम् (saṃskṛtānām)
Locative	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतेषु (saṃskṛteṣu)

Noun

संस्कृत • (saṃ-skṛtá) n

making ready, preparation or a prepared place, sacrifice
- c. 1700 BCE – 1200 BCE, Ṛgveda
- Tittiri, Taittirīya Saṃhitā
- c. 700 BCE, Śatapatha Brāhmaṇa
sacred usage or custom
- MW
Sanskrit language (compare above)
- c. 200 BCE – 200 CE, Bharata Muni, Nāṭya Śāstra
- c. 900 CE, Dhanañjaya, Daśarūpa
- Rasikasarvasva in Narayana on Gitagovinda 5.2
  संस्कृतात् प्राकृतम् इष्टम् ततोऽपभ्रंशभाषणम्।
  saṃskṛtāt prākṛtam iṣṭam tato’pabhraṃśabhāṣaṇam.
  One takes for granted that from Sanskrit originated Prakrit, whence the Apabhramsa language.

Declension

Neuter a-stem declension of संस्कृत
Nom. sg.	संस्कृतम् (saṃskṛtam)
Gen. sg.	संस्कृतस्य (saṃskṛtasya)
	Singular	Dual	Plural
Nominative	संस्कृतम् (saṃskṛtam)	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतानि (saṃskṛtāni)
Vocative	संस्कृत (saṃskṛta)	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतानि (saṃskṛtāni)
Accusative	संस्कृतम् (saṃskṛtam)	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतानि (saṃskṛtāni)
Instrumental	संस्कृतेन (saṃskṛtena)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतैः (saṃskṛtaiḥ)
Dative	संस्कृताय (saṃskṛtāya)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतेभ्यः (saṃskṛtebhyaḥ)
Ablative	संस्कृतात् (saṃskṛtāt)	संस्कृताभ्याम् (saṃskṛtābhyām)	संस्कृतेभ्यः (saṃskṛtebhyaḥ)
Genitive	संस्कृतस्य (saṃskṛtasya)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतानाम् (saṃskṛtānām)
Locative	संस्कृते (saṃskṛte)	संस्कृतयोः (saṃskṛtayoḥ)	संस्कृतेषु (saṃskṛteṣu)

References

“संस्कृत” in Carl Cappeller, A Sanskrit–English Dictionary: Based upon the St. Petersburg Lexicons, Strasbourg: Karl J. Trübner, 1891, OCLC 186102264, page 571.
Sir Monier Monier-Williams (1898) A Sanskrit-English dictionary etymologically and philologically arranged with special reference to cognate Indo-European languages, Oxford: Clarendon Press, page 1120
Arthur A. Macdonell, A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis throughout, London: Oxford University Press, 1893, page 326
Horace Hayman Wilson, A dictionary in Sanscrit and English, 2nd ed., Calcutta: Education Press, Circular Road, 1832, page 877

This article is issued from Wiktionary. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.